32. Sükûtun Atlası: Bir Hekimin İbret Aynası

Cerrahi asistanlığımın, ruhumun henüz "benlik" kabuğunu kırmadığı, bilginin verdiği o ince kibirle yürüdüğüm toy zamanlarıydı. Gün boyu insan bedenlerindeki arızaları tamir etmeye çalışmış, fani olanın yüküyle yorgun düşmüştüm. Tam "Bitti, artık kendime dönebilirim" dediğim bir vakitte, kapıda o belirdi.

Otuzlarında gösteren ama yüzündeki çizgilerde asırların yorgunluğunu taşıyan bir Anadolu kadını... Kucağında, henüz bir yaşını doldurmamış bir sabiyi, bir emaneti taşır gibi değil de, sanki bedenin bir uzvuymuşçasına, o kadim "ana" gayretiyle beline sarmıştı. Sesi, mahcubiyetin titrek kanatları gibiydi: "Cerrahi beyini arardım oğul..."

Yüzüne baktım. O an, basiretimin kapalı olduğu andı; çizgilerindeki hikayeyi değil, sadece saatin ilerlemişliğini görüyordum. "Neden arıyorsun cerrahı bu saatte?" diye sordum, sesimdeki metalik soğuklukla. Hilesiz, hurdasız, dolambaçsız bir sadelikle cevap verdi: "Şu sabiye bir bakıvere diye..."

İçimde, nizam ve intizamı kutsayan o modern öfke kabardı. Hastane bir sistemdi, bir kuraldı ve bu kadın o kuralı ihlal ediyordu. "Teyze," dedim, kelimelerim birer taş gibi sertti. "Mesai bitti. Poliklinik kapandı. Sabahın seherinde gelip sıranı alacaksın, fişini kestireceksin."

Yüzüme baktı. Gözlerinde ne bir itiraz ne de bir kurnazlık vardı. Sadece derin bir şaşkınlık... "Ama burası şifahane değil mi oğul? Hekimler derdi bırakıp nereye gider ki?" Bu safiyet, o anki gafletimle bana "cahillik" gibi göründü. Nizamı bilmeyene haddini bildirme arzusuyla, sesimi biraz daha yükselttim. "Sistem böyle," dedim. "Yarın gel."

Sustu. Bu suskunluk, bir yenilgi değil, kaderin cilvesine karşı geliştirdiği o kadim "eyvallah" idi. Fakirliğin ve çaresizliğin, insana öğrettiği o ağırbaşlı kabullenişle gülümsedi: "Peki oğul... Nasip yarına imiş."

Ertesi gün, aynı saatlerde, aynı yorgun güneş camlara vururken, o yine geldi. Aynı çocuk belinde, aynı tevekkül yüzünde... "Geldim beyim," dedi. "Gitmeden yetiştim şükür. Bakar mısın şimdi?" "Yine mi sona kaldın?" diye söylendim. "Yol ırak beyim," dedi. "Vasıta kıt, lakin mühim olan sabidir."

Çocuğu muayene masasına yatırdım. Ve o an, hakikat yüzüme bir tokat gibi indi. Çocuğun bedeni, dünya imtihanının en ağır sorularıyla doluydu. Doğuştan gelen ağır kusurlar, yapılması gereken nice ameliyatlar... Bu tablo, değil böyle garip bir kadının, en varlıklı bir ailenin bile belini bükerdi.

Ona dönüp, "Nasıl dayandın?" dercesine baktım. O ise bana, "Dert Allah'tansa, dermanı aramak kula düşer" dercesine bakıyordu. Durumu anlattım. Yolun uzunluğunu, yükün ağırlığını... Hiçbir tıbbi terim onu korkutmadı. O sadece, sözüm bitince, asıl korkusunu, o ince hayasını dile getirdi: "Beyim... Bizim beyimiz Hakk'a yürüdü. Evde geride kalan yetimler de var. Bu dediklerinin akçesi çok mudur? Devletimiz bizden para ister mi? Yoksa boynumuz bükük mü kalır?"

"Hayır," dedim, boğazımdaki düğümü yutkunarak. "Her şey devletten. Beş kuruş ödemeyeceksin." O an, yüzünde beliren o ferahlık, o şükür ifadesi, dünyadaki bütün hazinelerden daha parlaktı. Söz verdi, "Geleceğim" dedi. Ve geldi.

Aylar boyunca en büyük derdim, onun hep geç kalmasıydı. Ta ki bir gün, o gecikmelerin sebebini, sanki bir kabahati itiraf eder gibi anlatana kadar... Meğer seher vakti, kuşluktan evvel evinden çıkıyor; kilometrelerce yolu o çamurlu patikalarda yürüyor, geçen bir traktör, bir kamyonet kasası bulursa biniyor, toz toprak içinde, kucağındaki yavrusunu sakınarak, bu "şifahane"ye varıyormuş.

Bunu anlatırken bile şikâyet etmiyor, "Kader" diyor, "Yol" diyor, "Nasip" diyordu. Acıyı bal eylemek dedikleri bu olsa gerekti. Kendi hayatının, kendi konforunun hiçbir hükmü yoktu; o, sadece bir "emanetçi" idi.

Derken bir gün... Kader, o ağır imtihan defterine yeni bir sayfa daha açtı. Mahcup, ürkek, sanki kendi canı için bir şey istemek büyük bir suçmuş gibi yanaştı yanıma. "Doktor bey oğlum... Sen merhametli adamsın. Bir müşkülüm var, demeye ar ederim ama... Göğsümde bir yumru var. Bayağıdır büyür, canımı yakar. Vaktin olursa, bir de buna bakar mısın? Ama yoksan, canın sağ olsun..."

Muayene ettim. Suskunluk, odaya ağır bir perde gibi indi. Gördüğüm şey, ihmal edilmiş, kök salmış, hırçın bir hastalıktı. O zayıf, o çilekeş bedeni içeriden kemiren bir illet...

Ona, durumun ciddiyetini anlatmak zorundaydım. Kelimeleri seçmeye çalıştım ama ölümün ve hastalığın kibar bir adı yoktu. "Teyze," dedim, "Durum ciddi. Bu illet, kötü huyludur. Ameliyat lazım, göğsünün alınması lazım. Sonra ağır ilaçlar, ışınlar... Uzun ve yorucu bir yol bu." Bekledim. Feryat etmesini, "Neden ben?" diye isyan etmesini, yere yığılmasını bekledim. Çünkü modern insan böyle yapardı. Konforu bozulduğunda, canı yandığında kainatı suçlardı.

Ama o... O, Anadolu'nun o sarp kayaları gibi durdu. Ne bir gözyaşı, ne bir isyan. Sadece o tek, o can alıcı soruyu sordu: "Beyim, bunu da devlet yapar mı? Benden akçe isterler mi?" Dondum kaldım. Ölümle burun buruna gelmiş bir ruhun, dünyalık yük olmaktan başka korkusu yoktu. "Evet ana," dedim sesim titreyerek. "Her şey ücretsiz." Başını salladı, "Elhamdülillah" dedi. Sanki ölüm fermanını değil de, bir düğün davetiyesini onaylar gibi: "O vakit komşularla konuşayım, yetimlere göz kulak olsunlar. Ben de geleyim, ne gerekiyorsa yapalım."

Ameliyat oldu. Kadınlığının bir parçasını, o ameliyat masasında bıraktı. Ertesi gün, daha yarası kabuk bağlamadan, "Çocuklar açtır, bekler" diyerek taburcu olmak istedi. Arkasından bakakaldım. O dikişlerle, o ağrıyla, o tozlu yolları nasıl aşacaktı? O çocuğu kucağında nasıl taşıyacaktı? Ama o, "Allah kerimdir" zırhını giymişti bir kere.

Aylar geçti. Kemoterapinin o bedeni kavuran ateşi, ışınların yorgunluğu... O, bir göründü, bir kayboldu. Tıpkı hayatın kendisi gibi; sessiz ve derinden. Ve bir gün, koridorda karşıma çıktı. Bir kış dalı gibi incelmiş, rengi solmuş ama gözlerindeki o nur, o teslimiyet ışığı daha da parlamıştı. "Nasılsın doktor bey oğlum?" dedi. Onu yüzünden değil, kucağındaki o sabiden ve sesindeki şefkatten tanıdım.

"Yahu," dedim, şaka yollu sitem ederek. "Neredesin sen? Kontrolleri aksatıyorsun. Bak, senin için kapıları açarız, yeter ki gel." Gülümsedi. O gülüşte, binlerce yıllık bir bilgelik saklıydı. "Allah razı olsun oğul... Zahmet veriyoruz size de." Muayene ettim. Temizdi. Şükür ki, fırtına dinmişti. "Korkma," dedim neşeyle. "Turp gibisin, bir şeyciğin yok."

Güldü. Ve o an, tüm diplomalarımı, tüm tıbbi bilgimi, tüm kibrimi yerle yeksan eden o cümleyi kurdu: "Çok şükür beyim... Allah seni inandırsın, ben daha kötü, daha 'zor' bir şeyim var sandıydım."

Kanım dondu. Daha zor? Kanserden, yoksulluktan, yalnızlıktan, engelli bir çocukla bir başına kalmaktan daha "zor" ne olabilirdi? İşte o cümle... O cümle tenimin gözeneklerinden sızıp, ruhumun iliğini titretti. Onda olmayan, onun yaşamadığı hangi "zorluk" kalmıştı ki? Dağları yerinden oynatacak, demiri eritecek yükleri omuzlarında taşıyordu da, yine de "Acaba bir eksiğim, bir kusurum var mı? Acaba daha büyük bir imtihan mı kapıda?" diye haya ediyordu.

Ey koca yürekli kadın... Ey sabırdan yoğrulmuş, rızadan dokunmuş, imanla çatı olmuş o aziz ruh... Acı, senin gölgende serinliyor sanki.

O an, hakikatin o keskin ışığı altında idrak ettim ki; gerçek kahramanlık ameliyathanelerin soğuk ışıkları altında hayat kurtarmak değilmiş. Kahramanlık, boynumuza asılan madalyalarda, kağıtlara yazılan övgülerde, unvanlarda, rütbelerde hiç değilmiş. Meğer kahramanlık çok uzaklarda... Çok derinlerde... O kerpiç evlerin loş odalarında, o tozlu köy yollarında, kimsenin görmediği, bilmediği, adını dahi anmadığı o çilekeş kadınların sinelerinde saklıymış.

Hayatı, görünmez bir iradeyle, şikâyetsiz ve sızlanmasız omuzlayanların yüreğindeymiş. Gördüm ki; kahramanlık bir nida, bir haykırış değildir; yola revan olan, durmadan yürüyen o asil sükûttur. Kahramanlık bir kuvvet gösterisi değildir; alemin yıkıldığı, her şeyin üstüne devrildiği anlarda bile, kalbin "Allah var" diyerek tebessüm edebilmesidir.

Ve anladım ki... Bazı ruhlar bizimle aynı toprağa basar, aynı havayı solur ama bizden çok ötelerde, çok yukarılarda yaşarlar. Onlar tırmanırlar ama tırmandıklarını ilan etmezler. Zafer kazanırlar ama kimseden alkış beklemezler. Ve bize lisan-ı halleriyle, o sessiz duruşlarıyla öğretirler ki; Rıza kapısından ancak başını eğenler, benliğini unutanlar girer.

Her kahramanlığın bir meydanı vardır elbet... Lakin hayatın en ulu, en aziz kahramanları; bir ömür boyu en çetin cenkleri verip de, kimseye kılıç şakırtısı duyurmayanlardır.

• Gürültü acizliğin, sükût ise derinliğin lisanıdır; unutma ki boş başaklar dik durur, içi dolu olanlar ise daima eğiktir.
• Gerçek kahramanlık, kimse bakmadığında da doğruyu yapabilmek, alkış beklemeden yanabilmek ve kendi acısını başkasının derdinde unutabilmektir.
• İnsanın en büyük yükü sırtındaki heybe değil, kalbindeki "benlik" davasıdır; benliği kapıda bırakan, hakikat meclisinin başköşesine oturur.
• Makam insanı yüceltmez, insan makamı yüceltir; asıl rütbe omuzlara takılan yıldızlarda değil, viran gönüllere kurulan görünmez tahtlardadır.
• Sabır, sadece beklemek değil, beklerken tavrını koruyabilmektir; koruk sabırla helva olur, insan sabırla kemale erer.

• Dayanıklılığı (Resilience) İçselleştirin: Hayatın zorlukları karşısında "neden ben" diye sızlanmak yerine, o zorluğu karakterinizi çelikleştirecek bir irade antrenmanı olarak görün.
• Empatiyi En Büyük Yetkinliğiniz Yapın: Unvanınız, zekanız veya statünüz ne olursa olsun; karşınızdakinin sessiz hikâyesini okuyamıyorsanız, liderliğiniz eksik kalır.
• "Hizmetkâr Liderlik" Ruhunu Benimseyin: Modern iş dünyasında yükseldikçe egonuzu değil, tevazunuzu büyütün; zira en sağlam otoriteler korkuyla değil, saygı ve hizmetle kurulur.
• Süreç Odaklı Olun, Alkış Bağımlısı Değil: Başarıyı anlık beğenilerde veya hızlı sonuçlarda aramayın; tohumun çatlaması sessizdir ama ormanı oluşturan o sessiz sabırdır.
• Köklerinizden Güç Alın: Anadolu'nun o kadim "diğerkâmlık" ve fedakârlık kültürünü modern yetkinliklerinizle harmanlayın; sizi özgün kılacak olan budur.