Süs bitkileri sektörü, estetik, kültürel ve ekonomik değere katkıda bulunan, küresel tarımın giderek büyüyen ve önemli bir dalını oluşturmaktadır. Küresel süs bitkileri pazarı önemli bir büyüme yaşamaktadır ve önümüzdeki yıllarda da büyümeye devam edeceği öngörülmektedir. 2023 yılı itibariyle yaklaşık 58,33 milyar ABD doları değerinde olan pazarın, %6,4'lük yıllık bileşik büyüme oranıyla (CAGR) büyüyerek 2030 yılına kadar 90,06 milyar ABD dolarına ulaşması beklenmektedir (A). Bir başka rapor ise biraz daha farklı ancak yine de iyimser bir projeksiyona işaret ederek pazar büyüklüğünün 2023 yılında 43,09 milyar ABD dolarından %9,7'lik daha yüksek bir YBBO ile 2028 yılında 67,56 milyar ABD dolarına ulaşacağını tahmin etmektedir (B). Bu güçlü büyüme, süs bitkileri sektörünün küresel ölçekteki ekonomik potansiyelinin altını çizmektedir.

Türkiye, elverişli iklimi ve stratejik coğrafi konumu ile süs bitkileri için önemli bir üretici ve ihracatçı olarak ortaya çıkmıştır (1). Ülkenin çeşitli bölgeleri arasında İzmir ili, bu sektörde önemli bir rol oynamakta, çok çeşitli süs bitkilerinin yetiştirilmesine katkıda bulunmaktadır (2). İzmir ili, Türkiye'deki toplam tarım arazisi alanı bakımından on dokuzuncu sırada yer almasına rağmen, süs bitkileri yetiştirilen arazi alanında birinci sırada yer almakta ve 2023 yılında Türkiye'deki toplam süs bitkileri yetiştirilen tarım arazisi alanının %28,5'ini oluşturmaktadır. İzmir ilinin 2013 yılına kadar Sakarya ilinden sonra süs bitkileri ekili alan bakımından ikinci sırada yer aldığı, ancak 2014 yılından itibaren İzmir'de süs bitkileri ekili alanların hızla artmaya başlayarak birinci sıraya yükseldiği ve 2013-2023 döneminde İzmir ilinde süs bitkileri ekili alanların %54,2 oranında arttığı dikkat çekmektedir. İzmir, 2011-2023 yılları arasında kayda değer bir büyüme ve uzmanlaşma göstererek Türkiye'nin süs bitkileri sektöründe bir güç merkezi olarak ortaya çıkmıştır. İlin stratejik önemi, ulusal pazara yaptığı önemli katkı ve yüksek değerli süs bitkisi çeşitlerine odaklanmasıyla vurgulanmaktadır. Bu çalışma, İzmir ilindeki süs bitkileri üretimine odaklanmaktadır.

Bu çalışma, İzmir'de süs bitkileri üretiminin son on yıldaki dinamiklerini incelemeyi ve 2011-2023 dönemine odaklanmayı amaçlamaktadır. Önceki çalışmalar çoğunlukla genel üretim eğilimlerine veya belirli türlere odaklanırken (3, 4), bu araştırma üç temel boyutu birleştirerek kapsamlı bir analiz sunmaktadır: (i) hem açık alan hem de örtü altı yetiştiriciliği için ekili alanlardaki zamansal değişimler, (ii) mahsul türüne göre üretim miktarlarındaki (adet cinsinden) değişiklikler ve (iii) İzmir'de süs bitkileri üretiminde örtü altı yetiştiriciliğinin gelişen rolü. Ayrıca, infografiklerden ve ek kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında, alandaki ve üretim miktarındaki değişim oranları, alana ve üretime göre en büyük süs bitkileri türleri yıllara göre irdelenmiştir. Bunlara ek olarak, İzmir'in küresel pazardaki konumu, bölgesel uzmanlaşma ve üretim miktarları, ve ekonomik çıkarımlar (ihracat potansiyeli ve istihdam yaratma) gibi konular da ele alınmıştır.

2023 yılı itibariyle İzmir, Türkiye'nin toplam süs bitkileri ekili alanının %28,5'ini oluşturmaktadır. İl, 2013 ile 2023 yılları arasında süs bitkileri ekili alanlarda %54,2'lik önemli bir artış yaşayarak Sakarya gibi diğer bölgeleri geride bırakmıştır. Bu büyüme trendi, İzmir'in süs bitkileri ürünlerine yönelik hem yurt içi hem de yurt dışındaki ekonomik potansiyeli ve pazar talebini yansıtmaktadır. İzmir, pazar konumu ve ihracat potansiyeli üzerinde önemli etkileri olan belirli süs bitkisi çeşitlerinde net bir uzmanlaşma göstermiştir. Örneğin: Statice üretiminde Türkiye'deki hem ekili alanın hem de üretim miktarının %100'üne; Krizantem üretiminde ekili alanın %86,9'una ve üretim miktarının %91,8'ine; Diğer Kesme Çiçekler üretim miktarının %76,3'üne; İç Mekan Süs Bitkileri üretim miktarının %71,4'üne ve Çiçek Soğanları üretim miktarının %58,4'üne katkıda bulunmaktadır. Yüksek talep gören çeşitlerdeki bu uzmanlaşma, İzmir'i hem iç hem de uluslararası pazarlarda avantajlı bir konuma getirmekte ve muhtemelen ihracat gelirlerinin artmasına katkıda bulunmaktadır. 2020 yılında Türkiye'den yapılan süs bitkileri ihracatı 107 milyon ABD dolarına ulaşırken, 2021 yılında 150 milyon ABD dolarına ulaşması beklenmektedir (C). İzmir'in Türkiye'nin süs bitkileri üretimindeki baskın konumu göz önüne alındığında, ilin bu ihracat rakamlarına önemli ölçüde katkıda bulunması muhtemeldir. Ayrıca, Türkiye'deki süs bitkileri sektörü, ihracat sektöründe doğrudan istihdam edilen yaklaşık 25.000 kişi ve iç pazar dikkate alındığında dolaylı olarak istihdam edilen 300.000'den fazla kişi ile önemli istihdam olanakları sağlamaktadır (D). Önemli bir üretim merkezi olarak İzmir, muhtemelen bu istihdamın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu yönleri inceleyerek, bölgesel uzmanlaşma modellerini ortaya çıkarmayı ve gözlemlenen eğilimlerin altında yatan itici güçleri belirlemeyi amaçlıyoruz.

Bu çalışmada kullanılan veriler, Türkiye İstatistik Kurumu'ndan (TÜİK) temin edilmiştir (5). Veri seti, 2011-2023 dönemi için İzmir ilinde süs bitkileri üretimine ilişkin yıllık istatistikleri içermektedir. Spesifik olarak, aşağıdaki değişkenler analiz edilmiştir:

• Ekili Alan: Hem açık alan hem de örtü altı (seralar, alçak ve yüksek tüneller) yetiştirme yöntemleri altında süs bitkileri tarımına ayrılan alan (metrekare cinsinden).
• Üretim Miktarı: Bireysel mahsul türlerine göre sınıflandırılmış olarak üretilen toplam süs bitkisi birimi sayısı (adet cinsinden).
• Örtü Altı Yetiştiriciliği: Serada, alçak tünelde ve yüksek tünelde yetiştirilen süs bitkileri için ekili alanı ve üretim miktarını içeren veriler.

Analiz, tanımlayıcı istatistikleri, büyüme oranlarının hesaplanmasını ve ekili alan, üretim miktarları ve örtü altı yetiştiriciliğinin benimsenmesindeki zamansal eğilimlerin karşılaştırmalı bir değerlendirmesini içerir. İnfografiklerden elde edilen bilgiler ışığında, 2011-2023 dönemi için alan ve üretim miktarlarındaki değişim oranları hesaplanmıştır. Ayrıca, 2023 yılı için alana ve üretime göre en büyük süs bitkileri türleri, hem açık alan hem de örtü altı yetiştiriciliği için ayrı ayrı belirlenmiştir. Bölgesel uzmanlaşma, her bir mahsul kategorisi için İzmir'in Türkiye'nin toplam üretimindeki payının hesaplanmasıyla değerlendirilmiştir.

3.1. Ekili Alandaki Zamansal Eğilimler ve Değişim Oranları

İzmir'de süs bitkileri için toplam ekili alan, 2011-2023 döneminde önemli bir büyüme göstermiştir. Açık alan yetiştiriciliği, incelenen dönem boyunca baskın yöntem olarak kalırken, örtü altı ekili alan da istikrarlı bir artış göstermiştir. Açık alan ekiminde, 2017'de hafif bir düşüş gözlenmiş, ardından dalgalanmalar görülmüş ve 2023'te bir toparlanma yaşanmıştır. Örtü altı yetiştiriciliği, 2016'dan sonra daha istikrarlı bir seyir izlemiştir.

Tablo 1: İzmir İli'nde Süs Bitkisi ve Örtü Altı Süs Bitkisi Ekili Alan (2011-2023)

Şekil 1: Ekili Alan Trendleri (2011-2023)

İnfografiklerden elde edilen verilere göre, açık alan süs bitkileri ekim alanı 2011'de 3989 dönümden 2023'te 16,465 dönüme yükselerek %312,8'lik bir artış göstermiştir. Örtü altı ekili alan ise aynı dönemde 3201 dönümden 3917 dönüme çıkarak %22,37'lik bir artış kaydetmiştir.

Açık Alan ve Örtü Altı Değişim Grafikleri (2011 vs 2023)

3.2. Üretim Miktarları ve Bölgesel Uzmanlaşma

2023 yılı verileri, İzmir'in Türkiye'nin süs bitkileri üretiminde belirli türlerde uzmanlaştığını ortaya koymaktadır. Tablo 2, İzmir'in çeşitli süs bitkilerinin hem alan (metrekare) hem de birim sayısı (adet) cinsinden ulusal üretime yaptığı katkıyı göstermektedir. İzmir, Statice üretiminde tekel oluşturmakta ve hem ekili alanın hem de üretilen birim sayısının %100'üne katkıda bulunmaktadır. Benzer şekilde, Krizantem üretiminde de baskın bir rol oynamakta, ekili alanın %86,9'una ve üretilen birimlerin %91,8'ine katkıda bulunmaktadır. Diğer önemli katkılar arasında Diğer Kesme Çiçekler (adet olarak %76,3), İç Mekan Süs Bitkileri (adet olarak %71,4) ve Çiçek Soğanları (adet olarak %58,4) bulunmaktadır.

Grafikler verilerine göre, örtü altı süs bitkileri üretimi 2011'de 323,641,270 adetten 2023'te 338,865,780 adede yükselerek %4,7'lik mütevazı bir artış göstermiştir.

2023 yılı için alana göre en büyük süs bitkileri:

• Açık Alan: Dış Mekan Süs Bitkileri, Gül, Kasımpatı (Krizantem)
• Örtü Altı: Krizantem, Gül, Dış Mekan Süs Bitkileri

2023 yılı için üretime göre en büyük süs bitkileri (sadece örtü altı):

• Dış Mekan Süs Bitkileri, Karanfil, Krizantem

Tablo 2: İzmir İli'nin 2023 Yılında Türkiye Süs Bitkileri Üretimine Alan ve Birim Sayısı Olarak Katkısı

3.3. Örtü Altı Yetiştiriciliğinin Gelişimi

Tablo 3, 2023 yılında İzmir'de örtü altı yetiştiriciliği altında üretilen süs bitkilerinin dağılımını sunmaktadır. Veriler, Statice ve Glayöl üretiminin tamamen örtü altı yöntemler altında gerçekleştirildiğini ve bu türler için kontrollü ortam yetiştiriciliğine güçlü bir bağımlılığı yansıttığını göstermektedir. İzmir ayrıca, Krizantem, Zambak, Dış Mekan Süs Bitkileri (Alçak Tünel), Diğer Çiçekler (Plastik Sera) ve Gül (Plastik Sera) üretiminde önemli bir örtü altı yetiştiriciliği kapasitesine sahiptir.

Bu durum, örtü altı ortamlarda daha yüksek üretim yoğunlukları ve daha verimli yetiştirme uygulamaları olduğunu göstermektedir. Benzer şekilde, Diğer Çiçekler (Plastik Sera) kategorisinde İzmir, alanın %42,5'ine sahipken, üretimin %82'sini gerçekleştirmiştir.

Bu farklılıklar, örtü altı yetiştiriciliğin sağladığı avantajlardan kaynaklanmaktadır. Kontrollü ortamlar sayesinde:

• Birim alandan daha fazla ürün elde edilir (yoğun üretim): Sıcaklık, nem, ışık gibi faktörler optimize edilerek bitkilerin daha hızlı ve sağlıklı büyümesi sağlanır.
• Daha verimli yetiştirme teknikleri uygulanabilir: Topraksız tarım, damla sulama, otomasyon sistemleri gibi modern teknikler, kaynak kullanımını optimize eder ve verimi artırır.
• Yıl boyunca üretim yapılabilir: Mevsimsel sınırlamalar ortadan kalkar ve üretim planlaması daha esnek hale gelir.
• Hastalık ve zararlılarla mücadele daha kolaydır: Kontrollü ortam, dışarıdan gelebilecek hastalık ve zararlıların girişini engeller ve daha etkili mücadele yöntemleri uygulanmasına olanak tanır.

Bu avantajlar, örtü altında yetiştirilen birim bitki başına daha yüksek verim elde edilmesini sağlar ve bu da ekim alanı ile üretim miktarı arasındaki orantısızlığı açıklar.

Diğer Örnekler:

Tablo 3'teki verilere bakıldığında, benzer orantısızlıkların başka türler için de geçerli olduğu görülebilir:

• Frezya (Plastik Sera): Alanda %29,6 paya sahipken, üretimde %44,3 paya sahip.
• Şebboy (Plastik Sera): Alanda %18,4 paya sahipken, üretimde %33 paya sahip.
• Lisianthus (Plastik Sera): Alanda %29,3 paya sahipken, üretimde %32,7 paya sahip.

Bu örnekler, İzmir'deki örtü altı süs bitkileri yetiştiriciliğinin, birim alandan daha fazla ürün elde etme konusunda başarılı olduğunu ve bu üretim yönteminin verimliliğini kanıtladığını göstermektedir.

Sonuç olarak, ekim alanı ile üretim miktarı arasındaki bu farklılıklar, örtü altı yetiştiriciliğinin açık alan yetiştiriciliğine kıyasla daha yoğun ve verimli bir üretim yöntemi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu durum, İzmir'in süs bitkileri üretimindeki başarısına katkıda bulunan önemli bir faktördür.

Tablo 3: İzmir İli'nin 2023 Yılında Türkiye Örtü Altı Süs Bitkileri Üretimine Alan ve Birim Sayısı Olarak Katkısı

Şekil 2, örtü altı süs bitkileri için ekili alanın 2011'den 2023'e kadar olan zamansal eğilimini göstermektedir. Veriler, özellikle 2015'e kadar olan ilk yıllarda önemli bir büyüme olduğunu ve daha sonra bir stabilizasyon dönemi olduğunu göstermektedir. Bu eğilim, örtü altı yetiştiriciliğinin avantajlarının giderek daha fazla farkına varılması ve muhtemelen bu üretim yöntemini teşvik eden hükümet politikaları ile uyumludur.

(Not: Bu eğilim, Bölüm 3.1'de yer alan Şekil 1'deki örtü altı ekili alan (altın renkli) çizgisinde ayrıntılı olarak incelenebilir.)

İzmir'in süs bitkileri üretimindeki 2011-2023 yılları arasındaki evrimi, hem açık alan hem de örtü altı yetiştiriciliğinde önemli bir büyümeyi ve belirli türlerde bölgesel uzmanlaşma eğilimini ortaya koymaktadır. Statice, Krizantem ve Glayöl üretimindeki baskınlık, İzmir'in bu mahsuller için elverişli iklim koşullarının, teknolojik gelişmelerin ve muhtemelen yerleşik pazar altyapısının bir kombinasyonundan yararlandığını göstermektedir. Özellikle, Statice ve Krizantem'de gözlemlenen uzmanlaşma, İzmir'in sadece Türkiye'de değil potansiyel olarak uluslararası pazarlarda da bu türler için önemli bir merkez olduğunu göstermektedir.

Örtü altı yetiştiriciliğine kademeli geçiş, küresel tarım eğilimleriyle uyumlu olarak, çevresel değişkenler üzerinde daha iyi kontrol, daha yüksek verim ve yıl boyunca üretim kapasitesi sunan kontrollü ortam tarımına yönelik artan bir tercihi yansıtmaktadır (6). İzmir'de örtü altı yetiştiriciliğinin benimsenmesi, muhtemelen daha yüksek ilk yatırım maliyetlerine rağmen, iç mekan bitkileri, diğer kesme çiçekler ve Frezya, Şebboy, Lisianthus gibi belirli mahsuller için önemli ölçüde daha yüksek verim yüzdelerinde kanıtlandığı gibi, artan karlılık potansiyeli tarafından yönlendirilmektedir. Örtü altında birim alan başına daha fazla ürün elde edilmesi, İzmir'deki üreticilerin yoğun üretim tekniklerini ve verimli yetiştirme uygulamalarını benimsediğini göstermektedir.

İnfografiklerden elde edilen veriler, açık alan ekim alanında %312,8'lik bir artışla, açık alan yetiştiriciliğinin İzmir'de hala önemli bir rol oynadığını doğrulamaktadır. Bu durum, geleneksel tarım uygulamalarının devam ettiğini ve muhtemelen dış mekan süs bitkileri gibi belirli türlerin açık alan koşullarına daha uygun olduğunu göstermektedir. Ancak, örtü altı yetiştiriciliğinin %22,37'lik büyüme oranı ve üretim miktarlarındaki %4,7'lik artış, sektörde kademeli ancak istikrarlı bir dönüşüm olduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte, örtü altı yetiştiriciliğinin çevresel etkileri dikkatlice değerlendirilmelidir. Su ve enerji kullanımı, atık yönetimi ve plastik örtülerin potansiyel ekolojik etkileri gibi sürdürülebilirlik hususları, bu üretim yönteminin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkmaktadır (7). Özellikle plastik örtü kullanımının yoğun olduğu örtü altı yetiştiriciliğinde, mikroplastik kirliliği ve atık yönetimi gibi konuların ele alınması gerekmektedir. Sürdürülebilir üretim uygulamalarının benimsenmesi, kaynak kullanımının optimize edilmesi ve atıkların en aza indirilmesi, sektörün uzun vadeli çevresel ayak izini azaltmak için önemlidir.

İzmir'in süs bitkileri üretimindeki başarısı, sadece elverişli iklim koşullarına değil, aynı zamanda teknolojik gelişmelerin, bölgesel uzmanlığa ve etkili pazar stratejilerine de bağlanabilir. Özellikle, sulama, gübreleme ve hastalık/zararlı yönetimi gibi konularda hassas tarım tekniklerinin benimsenmesi, verimliliğin ve ürün kalitesinin artırılmasında rol oynamış olabilir. Ayrıca, üreticiler, kooperatifler ve ihracatçılar arasındaki işbirliklerinin, güçlü bir değer zinciri oluşturarak hem iç hem de dış pazarlara erişimi kolaylaştırdığı düşünülmektedir.

Gelecekte, İzmir'in süs bitkileri sektörünün gidişatı, muhtemelen devam eden teknolojik yenilikler, değişen tüketici tercihleri ve sürdürülebilirlik hususlarına verilen önemin artmasıyla şekillenecektir. Özellikle, dijital teknolojilerin, otomasyonun ve veri analitiğinin entegrasyonu, üretim süreçlerini daha da optimize etme ve kaynak kullanım verimliliğini artırma potansiyeline sahiptir. Ayrıca, organik ve sürdürülebilir şekilde üretilmiş süs bitkilerine yönelik artan tüketici talebi, üreticiler için yeni fırsatlar ve zorluklar yaratacaktır.

Bu çalışma, 2011-2023 yılları arasında İzmir'in süs bitkileri üretim sektörünün dinamiklerine ilişkin değerli bilgiler sağlamaktadır. Bulgular, önemli bir büyümeyi, belirli türlerde bölgesel uzmanlaşmayı (Statice, Krizantem, Glayöl gibi) ve örtü altı yetiştiriciliğinin artan önemini vurgulamaktadır. Bu eğilimler, muhtemelen pazar talebi, teknolojik gelişmeler ve bölgesel avantajların bir kombinasyonu tarafından yönlendirilmektedir. İzmir'in süs bitkileri sektörünün gelecekteki başarısı, değişen pazar koşullarına uyum sağlama, yenilikçi ve sürdürülebilir üretim uygulamalarını benimseme ve güçlü bir değer zincirini sürdürme becerisine bağlı olacaktır.

Bu çalışmanın temel sınırlaması, mahsul türlerine özgü ayrıntı düzeyinin eksikliğidir. TÜİK verilerinde "Dış Mekan Süs Bitkileri" gibi geniş kategorilerin kullanılması, daha spesifik analizleri engellemektedir. Gelecekteki araştırmalar, İzmir'in süs bitkileri üretimindeki başarısına katkıda bulunan sosyoekonomik faktörleri, değer zinciri dinamiklerini ve belirli yetiştirme uygulamalarını araştırmalıdır. Ayrıca, farklı örtü altı yetiştirme sistemlerinin çevresel etkilerinin karşılaştırmalı analizleri ve sektördeki teknoloji benimseme düzeyinin değerlendirilmesi, sektörün sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunacaktır. Üretici düzeyinde veri toplanması, bölgesel uzmanlaşmanın itici güçleri ve benimsenen yenilikçi uygulamalar hakkında daha ayrıntılı bilgiler sağlayabilir.

1. Anderson, N. O. (2016). Flower breeding and genetics: issues, challenges, and opportunities for the 21st century. Springer.
2. Ercisli, S. (2004). A short review of the fruit germplasm resources of Turkey. Genetic Resources and Crop Evolution, 51(4), 419-435.
3. Graamans, L., Baeza, E., van den Dobbelsteen, A., Tsafaras, I., & Stanghellini, C. (2018). Plant factories versus greenhouses: Comparison of resource use efficiency. Agricultural Systems, 160, 31-43.
4. Grand View Research. (2023). Ornamental Plants Market Size, Share & Trends Analysis Report By Product, By Application, By Region, And Segment Forecasts, 2023 - 2030.
5. Fortune Business Insights. (2021). Ornamental Plants Market Size, Share & COVID-19 Impact Analysis, By Type, By Application, and Regional Forecast, 2021-2028.
6. Kendirli, B., Çakmak, B., & Konyalıoğlu, N. (2005). Türkiye'de süs bitkileri üretim ve pazarlamasının yapısal analizi. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(2), 233-240.
7. Sayın, B., & Mennan, H. (2010). Türkiye'de süs bitkileri sektörünün mevcut durumu ve geleceği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(1), 65-74.
8. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). Tarımsal Üretim İstatistikleri.
9. van Os, E. A. (2014). Protected cultivation. In: Handbook of plant and crop physiology (pp. 985-1004). CRC Press.
10. Turkish Statistical Institute (TUIK). (2021). Foreign Trade Statistics.
11. Republic of Turkey Ministry of Trade. (2020). 2020 Report on Ornamental Plants and Products.

Meyve Bahçelerinin Başkenti: İzmir

İzmir, 149.376 hektarlık meyve üretim alanıyla, Türkiye'nin meyve bahçelerinin başkenti olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. Bu rakam, ilin toplam tarım arazisinin %43,8'ini ve Türkiye'deki meyve üretim alanlarının %4'ünü temsil ediyor. Dikkat çekici bir nokta ise, son 20 yılda (2004-2023) meyve ekim alanlarında gözlenen %10,3'lük artış. Bu artış, İzmir'in tarımsal geleceğinin ne kadar parlak olduğunun bir göstergesi.

Zeytinyağının Altın Damlaları İzmir'den Akıyor:

İzmir, zeytin üretiminde Türkiye'nin tartışmasız lideri. 2023 yılında, Türkiye'nin zeytin üretiminin %14,45'i, yağlık zeytinler (zeytinyağı üretimi için) üretiminin ise %18'i İzmir'in bereketli topraklarından elde edildi. Bu da 185.957 ton yağlık zeytin üretimi anlamına geliyor. Zeytin ağaçları, İzmir'deki meyve bahçelerinin %63,6'sını kaplayarak, adeta bir zeytin denizi oluşturuyor. Son 20 yılda zeytinlik alanlar %8.4 artış gösterse de son 10 yılda %3.1 lik küçük bir azalma mevcut.

İzmir'in Meyve Sepetinde Neler Yok Ki?

İzmir, sadece zeytinle değil, birçok meyve türünde de zirvede yer alıyor:

• Kiraz Cenneti: 2023 yılında 101.830 ton kiraz üretimiyle Türkiye'nin %13,8'ini karşılayan İzmir, "kiraz cenneti" unvanını sonuna kadar hak ediyor ve bu alanda Türkiye 1.'si.
• Kestanede Zirveye Ortak: 20.695 ton kestane üretimiyle (2023), Türkiye üretiminin %29'unu sırtlayan İzmir, bu alanda 2. sırada yer alıyor.
• İncirin Tatlı Dokunuşu: 78.213 ton yaş incir üretimiyle (2023) Türkiye'nin %22'sini karşılayan İzmir, incir üretiminde de 2. sırada.
• Satsuma Mandalinasının Narenciye Kokusu: 166.774 ton Satsuma mandalina üretimiyle (2023), Türkiye üretiminin %13,6'sını gerçekleştiren İzmir, bu alanda 3. sırada yer buluyor.

Sebze Tarlalarında İzmir Farkı:

İzmir, 32.348 hektarlık sebze üretim alanıyla, Türkiye'de 6. sırada yer alıyor. Bu alan, ilin toplam tarım arazisinin %9,5'ini, Türkiye'deki sebze üretim alanlarının ise %4,5'ini oluşturuyor. Son 20 yılda sebze ekim alanlarında %28,3'lük bir azalma yaşansa da, örtü altı (sera-tünel) sebze üretiminde %31,7'lik dikkat çekici bir artış gözleniyor. Bu da İzmir'in modern tarım tekniklerine ne kadar hızlı adapte olduğunun bir kanıtı.

İzmir'in Sebze Liderleri:

• Brokoli Krallığı: 2023 yılında 50.983 ton brokoli üretimiyle Türkiye'nin %43,9'unu karşılayan İzmir, bu alanda tartışmasız lider.
• Ispanağın Demir Yumruğu: 52.019 ton ıspanak üretimiyle (2023) Türkiye'nin %22,4'ünü karşılayan İzmir, ıspanakta da 1. sırada.
• Enginarın Eşsiz Lezzeti: 10.920 ton enginar üretimiyle (2023) Türkiye'nin %30'unu karşılayan İzmir, enginar üretiminde de zirvede.
• Pırasanın Uzun İnce Yolu: 30.649 ton pırasa üretimiyle (2023) Türkiye'nin %19'unu karşılayan İzmir, pırasada da 1. sırada yer alıyor.
• Kök Kerevizin Güçlü Duruşu: 9.591 ton kök kereviz üretimiyle (2023) Türkiye'nin %42,7'sini karşılayan İzmir, bu alanda da liderliği kimseye bırakmıyor.
• Turşuluk Hıyarda Zirve: 124.651 ton turşuluk hıyar üretimiyle (2023) Türkiye'nin %40,2'sini karşılayan İzmir, bu alanda 1. sırada.
• Salatalıkta İddialı: 237.124 ton salatalık üretimiyle (2023) Türkiye'nin %12,7'sini karşılayan İzmir, bu alanda 2. sırada yer alıyor.
• Diğer Önemli Sebzeler: Karnabahar (%20 ile 2. sırada), taze barbunya (%11,4 ile 2. sırada), kırmızı pancar (%11,7 ile 2. sırada), roka (%6,4 ile 2. sırada), taze bezelye (%9,8 ile 3. sırada) ve taze börülce (%14 ile 3. sırada) üretiminde de İzmir, Türkiye'de önemli bir yere sahip.

Domates: İzmir Tarlalarının Kırmızı Altını:

İzmir'de en fazla ekim alanına sahip sebze, %28,4 ile domates. 2023 yılında 115.083 ton domates üretilen İzmir'de, son on yılda ekim alanları %23,8 azalsa da, üretim %47,2 artmış. Bu başarıda, son 20 yılda %40,2 oranında artan sera domates yetiştiriciliğinin payı büyük.

Tahıl ve Yem Bitkilerinde İzmir'in Gücü:

220.683 hektarlık tahıl ve yem bitkileri üretim alanıyla İzmir, Türkiye'de 22. sırada. Bu alan, ilin toplam tarım arazisinin %43,5'ini oluşturuyor. Nadasa bırakılan alanlar ise oldukça düşük (%2,7) ve son 20 yılda %35,3 azalmış.

İzmir'in Öne Çıkan Tahıl ve Yem Bitkileri:

• Silajlık Mısırda Liderlik: 2023'te 3.646.781 ton üretimle Türkiye'nin %12,7'sini karşılayan İzmir, bu alanda 1. sırada. Son 20 yılda ekim alanı %212,3 artış göstermiş.
• Yeşil Ot Tritikalede Büyük Başarı: 2023'te 469.554 ton üretimle Türkiye'nin %37,4'ünü karşılayan İzmir, bu alanda da 1. sırada. 2004'te sadece 1 hektar olan ekim alanı, 2023'te 15.724 hektara ulaşmış.
• Yem Şalgamı, Yeşil Ot Buğday, Sudan Otu ve Yeşil Ot Arpada Zirvede: İzmir, bu ürünlerde de Türkiye üretiminin sırasıyla %59, %27,9, %31 ve %34,1'ini karşılayarak 1. sırada yer alıyor.
• İtalyan Çimi (Yemlik) ve Adi Fiğde (Yeşil Ot) Üst Sıralarda: İzmir, bu ürünlerde de Türkiye üretiminin sırasıyla %22,8 ve %4,9'unu karşılayarak 2. ve 3. sıralarda yer alıyor.
• Patateste Önemli Oyuncu: 2023'te 476.543 ton üretimle Türkiye'nin %8,3'ünü karşılayan İzmir, bu alanda 4. sırada.

Değişen Trendler:

• Pamuk Üretiminde Düşüş: Son 20 yılda pamuk ekim alanları %50,4 azalarak, üretimde %38,3'lük bir düşüşe neden olmuş.
• Buğdayda Verimlilik Artışı: Buğday ekim alanları %30,3 azalmasına rağmen, üretim %59,4 artmış. Bu başarıda, son 10 yılda %99 artan sulama alanlarının büyük etkisi var.

Sonuç olarak, İzmir, rakamların ve verilerin de kanıtladığı gibi, Türkiye'nin tarım sektöründe parlayan bir yıldız. Verimli toprakları, elverişli iklimi, modern tarım teknikleri ve çalışkan insanıyla İzmir, sadece bugünün değil, geleceğin de tarım merkezi olmaya aday. Bu bereketli topraklardan elde edilen ürünler, sadece Türkiye'nin değil, dünyanın da sofralarını süslemeye devam edecek.