"Kendinizi Tanıyın ve Davranışlarınızı Kontrol Edin" Kitabı

Ruhumuzun katmanlarında, yüreğimizin ritminde saklı öyküler anlatılır. Bizi biz yapan, hayat yolunda pusulamız olan öyküler... Bunlar, benlik hallerimizin fısıltılarıdır. Duygularımıza yön veren, düşüncelerimize hükmeden, yolumuzu aydınlatan ya da karartan görünmez eller...

Peki, Neden Benlik Hallerimizin Farkında Olmalıyız?

Benlik hallerimizin farkındalığı, davranışlarımızın ve saiklerimizin anahtarıdır. Kim olduğumuzu, neden böyle davrandığımızı, nasıl bu hale geldiğimizi, nasıl olmak istediğimizi ve hayat yolculuğunda nereye doğru ilerlediğimizi gösteren bir deniz feneridir.

Benlik Halleri Nelerdir?

Benlik halleri, ruhumuzun derinliklerinde kök salmış davranış kalıplarıdır. Farklı durumlarda ve zamanlarda, güç ve zaaf, açıklık ve gizlilik arasında gidip gelen suretlerde ortaya çıkarlar. Duygularımızı ve davranışlarımızı yönlendirir; kim olduğumuzu, neden bu şekilde davrandığımızı, nasıl bu hale geldiğimizi ve nereye doğru yol aldığımızı fısıldarlar.

Bu haldeyken, tepkilerimiz ve davranışlarımız büyük ölçüde çocukluğumuzun ilk yıllarında edindiğimiz, dış dünyaya verdiğimiz tepkilerle şekillenen arzular tarafından idare edilir. Hepimiz bu benlik haline sahibiz; tıpkı bir çocuk gibi hisseder, davranır ve düşünürüz.

Çocuksu benlik, üç ana bölümden mürekkep girift bir karışımdır:

Tabii Çocuksu Benlik

Keşfetmeyi seven, hür ruhlu, spontane ve içinden geldiği gibi davranan benlik halidir. Ne istiyorsa onu elde etmeye çalışır. Dokunmayı sever, bencilce düşünür. Mesuliyet almaktan kaçınır, rekabeti sever. Saldırgan, korkak, fevri ve kararsız olabilir. Doğru ve şeffaftır.

Asi Çocuksu Benlik

Bu benlik hali, zulme ve zorbalığa karşı çıkan, başkaldıran bir yapıya sahiptir. Küçük veya büyük olsun, bireye karşı tenkitçi ve adaletsiz ebeveyn tavırları sergilendiğinde ortaya çıkar.

Uysal Çocuksu Benlik

Bu benlik haline sahip kişi, kendisinden isteneni yapar. İnatçı olabilir, kendini ve başkalarını suçlayabilir, bazen başkalarının ona yaptığı haksızlıklardan dolayı teessür duyabilir. Kibar, uysal, disiplinlidir. Duygularını gizler, mahcuptur, içten içe acı çeker ve duygularını ve düşüncelerini kolayca ifade edemez.

Birey, büyük veya küçük olsun, gerçekçi ve objektif bir şekilde veri toplayan, tahlil eden, ihtimalleri değerlendiren ve alternatifleri inceleyen bir kişi gibi davrandığında, mantığın ve aklın hakim olduğu yetişkin benliğin etkisi altındadır.

Yetişkin Benliğin Hususiyetleri ve İfadeleri

• Duygularını ve tepkilerini kontrol edebilir.
• Hesaplamalarında, kararlarında ve tepkilerinde mantık ve muhakemeyi kullanır.
• Tarafsız bir şekilde bilgi toplamada ve işlemede mahirdir.
• İyi bir dinleyicidir ve muhatabının söylediği her kelimeyi anlar.
• Farklı durumlarda fikirler, hakikatler ve faraziyeler arasında temyiz yapabilir.
• Zayıf yönlerini ve bunların kaynaklarını bilir ve bunları kendine itiraf eder.
• Sakin, dengeli ve kendine hakimdir, tepkilerini kontrol edebilir.

Yetişkin Benlik Halini Nasıl Harekete Geçirebiliriz?

• Hüküm vermeden evvel bilgi toplayın.
• Akıllı insanlarla refakat edin.
• Öfkelendiğinizde abdest alın ve ayaktaysanız oturun.
• Peygamberleri, hakimleri ve salihleri örnek alın.

Bu benlik hali, ebeveyn figürlerinden otomatik olarak kaydedilen, sorgulanmamış ve bireyin hayatının ilk yıllarında değiştirilmeden, arıtılmadan veya tefekkür edilmeden özümsediği değerlerden neşet eder.

İkiye ayrılır:

Şefkatli Ebeveyn Benlik

Bu benlik halinden hareket eden kişi, her daim başkalarını düşünür, hatta bu kendi rahatı ve bazen de hayatı pahasına olsa bile. Başkalarının hatalarına karşı müsamahalı davranır, onları azarlamaz veya cezalandırmaz.

Tenkitçi Ebeveyn Benlik

Davranışları ekseriyetle başkalarını tenkit etmeye meyyal birini tanıyor musunuz? Böyle bir kişi, genellikle (davranışlarında, sözlerinde ve hareketlerinde görünen) bir tercihi olan ve uzun zaman önce ihtiyar ettiği ve ekseriyetle bu alanda hareket eden (her daim tenkitçi bir ebeveyn figürü kullanma) eğiliminde olan bir kişi gibi davranır.

Ebeveyn Benliğin Ehemmiyeti

Ebeveyn benlik, toplumda hakim olan değerlerin çerçevesini teşkil eder, toplumu birbirine bağlar ve mirasını muhafaza eder. Cömertliği, nasihat vermeyi, yabancılara yardım etmeyi, adab-ı muaşeret ve doğru davranışlara riayet etmeyi ondan öğreniriz.

Başkalarında Münasip Benlik Halini Nasıl Uyandırabiliriz?

Başkalarında herhangi bir benlik halini uyandırmak, sizin faal benlik halinize ve onun vasıtasıyla nasıl etkileşim kurduğunuza bağlıdır.

Son Söz:

Ey gönül erleri, bu satırlar ruhumuzun derinliklerine doğru çıktığımız bir yolculuğun sadece başlangıcıdır. Benlik hallerimizin farkındalığı, kendimizi ve başkalarını daha iyi anlamamıza, daha sağlıklı ve tatminkar bir hayat yaşamamıza yardımcı olacaktır.

Unutmayalım ki, hepimiz biricik ve eşsiz varlıklarız. Kendi içsel yolculuğumuzda ilerlerken, birbirimize destek olmak, ilham vermek ve sevgiyle kucaklaşmak en büyük vazifemizdir.