Türkiye, coğrafi konumu ve iklim çeşitliliği sayesinde tarımsal üretim açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin en iyi şekilde değerlendirildiği illerden biri de, Akdeniz Bölgesi'nin incisi olarak nitelendirilen Antalya'dır.

Antalya, Türkiye'nin tarım alanları büyüklüğü sıralamasında 31. sırada yer almasına rağmen (TÜİK, 2023), özellikle sebze, meyve ve örtü altı üretiminde gösterdiği üstün başarı ile dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Antalya'nın tarımsal üretimindeki başarısının ardındaki faktörler, karşılaştığı zorluklar ve gelecekteki potansiyeli detaylı bir şekilde incelenecektir.

Bu çalışmada, Antalya ili tarımsal üretimi, nicel ve nitel araştırma yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

3.1.1. Sebze Üretiminde Liderlik: "Sebzelerin Kraliçesi"

Antalya, 325.140 hektarlık tarım arazisinin %13'ünü (42.123 hektar) sebze üretimine ayırmaktadır (TÜİK, 2023). 2023 yılında Türkiye toplam sebze üretiminin %15,2'sini gerçekleştiren Antalya, "Sebzelerin Kraliçesi" unvanını haklı olarak taşımaktadır.

Antalya'nın sebze üretimindeki başarısında, modern tarım tekniklerinin kullanımı, uygun iklim koşulları ve üreticilerin bilgi ve deneyimi önemli rol oynamaktadır.

Bu başarının arkasında yatan ana etkenler, örtü altı tarım tekniklerinin yaygın kullanımı ve yüksek verimli çeşitlerin tercih edilmesidir (Özçelik ve ark., 2010).

3.1.2. Meyve Cenneti Antalya

Antalya, sadece sebze üretiminde değil, aynı zamanda meyve üretiminde de önemli bir merkezdir. 2023 verilerine göre, birçok meyve türünde Türkiye'nin en büyük üreticisi konumundadır.

Bu başarıda, Akdeniz ikliminin subtropikal meyvelerin yetiştiriciliğine uygun olması ve modern sulama sistemlerinin kullanımı büyük önem taşımaktadır (Aksoy ve ark., 2005). Ayrıca portakal (%27,3) ve yenidünya (%19,5) üretiminde Türkiye ikincisi olan Antalya, geniş bir ürün yelpazesine sahiptir.

3.1.3. Örtü Altı Tarımın Başkenti

Antalya, Türkiye'de örtü altı tarımın öncüsü ve lideridir. 2023 yılında Türkiye'nin toplam örtü altı tarım alanının %40,7'sini barındıran Antalya, 4,5 milyon ton sebze ve meyve üretimi ile Türkiye'nin örtü altı tarım üretiminin %50,3'ünü gerçekleştirmiştir (TÜİK, 2023).

Örtü altı tarım, Antalya'da yıl boyunca taze sebze ve meyve tedarikini mümkün kılmakta ve ihracat potansiyelini artırmaktadır (Gül ve ark., 2018). Örtü altında yetiştirilen birçok üründe (örneğin cam serada çilek, plastik serada çekirdeksiz sofralık üzüm) Türkiye üretiminin %100'ünü gerçekleştirmektedir (TÜİK, 2023).

3.1.4. Süs Bitkilerinde Yükselen Değer

Antalya, süs bitkileri üretiminde de önemli bir paya sahiptir. 7870 dönümlük süs bitkileri ekili alanıyla, Türkiye'deki toplam süs bitkileri alanının %13,5'ini oluşturan Antalya, 2023 yılında Türkiye süs bitkileri üretiminin %39,2'sini gerçekleştirmiştir (TÜİK, 2023).

Bu durum, Antalya'nın sadece gıda üretimi değil, aynı zamanda estetik ve ekonomik değeri yüksek süs bitkileri sektöründe de önemli bir aktör olduğunu göstermektedir.

3.2. Tahıl ve Yem Bitkilerinde Düşüş Eğilimi

Bu durumdan en çok etkilenen ürün, ekim alanı %45,3 oranında azalan buğday olmuştur. 2023 yılında buğday üretim miktarında da %32,5 oranında bir düşüş yaşanmıştır (TÜİK, 2023).

Bu düşüş, üreticilerin daha yüksek gelir getiren ürünlere yönelmesi ve tarım arazilerinin turizm ve inşaat sektörlerine tahsis edilmesi gibi faktörlerle açıklanabilir (Sayın ve ark., 2015).

3.3. Korkuteli'nin Antalya Tarımındaki Merkezi Rolü

Korkuteli ilçesi, Antalya'nın tarımsal üretiminde stratejik bir öneme sahiptir. Antalya'nın tarımsal alan bakımından en büyük ilçesi olan Korkuteli, ilin toplam tarım arazisinin %31,3'ünü oluşturmaktadır (TÜİK, 2023).

Korkuteli'nin bu başarısında, geniş ve verimli tarım arazilerine sahip olması, mikroklima özellikleri ve üreticilerin bilgi birikimi etkili olmaktadır.

3.4. Antalya'nın Küresel Gıda Güvenliğine Katkısı

Antalya, özellikle yaş meyve ve sebze üretimi ve ihracatıyla sadece Türkiye'nin değil, dünyanın da gıda güvenliğine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Başlıca ihraç ürünleri domates, biber, hıyar, narenciye ve nar olup, en önemli ihracat pazarları ise Rusya, Almanya, Romanya ve diğer Avrupa Birliği ülkeleridir (BAİB, 2024).

3.5. Tahıl ve Yem Bitkilerindeki Düşüş ve Potansiyel Etkileri

Antalya'da tahıl ve yem bitkileri ekili alanlarındaki azalma, uzun vadede hem yerel hem de ulusal düzeyde gıda güvenliği açısından risk oluşturabilir. Bu durumun birkaç önemli sonucu olabilir:

Antalya tarımı, birçok başarıya imza atmasına rağmen, çeşitli zorluklarla da karşı karşıyadır. Bunların başında iklim değişikliğinin olumsuz etkileri gelmektedir. Artan sıcaklıklar, düzensiz yağış rejimi ve kuraklık, tarımsal üretimi tehdit etmektedir (Türkeş, 2012).

Ayrıca, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı da önemli bir sorun teşkil etmektedir. Artan nüfus ve turizm faaliyetleri, su kaynakları üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Pazarlama ve markalaşma konusunda da eksiklikler bulunmaktadır. Antalya'nın tarımsal ürünlerinin katma değerini artırmak için markalaşma ve coğrafi işaretleme çalışmalarına hız verilmelidir.

4.1. İklim Değişikliğinin Antalya Tarımı Üzerindeki Etkileri

Antalya, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı en hassas bölgelerden biridir. Bilimsel çalışmalar, Akdeniz Havzası'nda sıcaklıkların artacağını, yağışların azalacağını ve ekstrem hava olaylarının (kuraklık, sel, aşırı sıcaklar) daha sık ve şiddetli hale geleceğini öngörmektedir (IPCC, 2021).

4.2. Sürdürülebilir Bir Gelecek için Yol Haritası: Fırsatları Değerlendirmek

Antalya tarımının geleceği, iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle mücadele edebilme ve sürdürülebilir üretim modellerini benimseme becerisine bağlıdır. Bu bağlamda, aşağıdaki stratejik adımlar, sürdürülebilir bir gelecek için yol haritası niteliğindedir:

✅ İklim Değişikliğine Uyum Stratejilerinin Geliştirilmesi

• Kuraklığa Dayanıklı Çeşitlerin Kullanımı: Su ihtiyacı düşük, kuraklığa ve tuza dayanıklı bitki çeşitlerinin geliştirilmesi ve kullanımının yaygınlaştırılması.
• Su Etkin Sulama Sistemlerinin Yaygınlaştırılması: Damla sulama ve yağmurlama gibi modern sulama sistemlerinin kullanımının teşvik edilmesi, su tasarrufunun sağlanması.
• Toprak Sağlığının İyileştirilmesi: Organik madde miktarını artıran, su tutma kapasitesini yükselten ve erozyonu önleyen toprak işleme tekniklerinin uygulanması.
• Erken Uyarı Sistemlerinin Kurulması: Ekstrem hava olaylarına karşı çiftçileri önceden uyaracak ve gerekli önlemleri almalarını sağlayacak erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi.

✅ Su Kaynaklarının Akılcı Yönetimi

• Su Hasadı: Yağmur suyunun toplanarak tarımsal sulamada kullanılması.
• Gri Suyun Geri Kazanımı: Arıtılmış atık suların tarımsal sulamada kullanılması.
• Su Kaynaklarının Korunması: Su havzalarının korunması, kirliliğin önlenmesi ve sürdürülebilir su kullanımını teşvik eden politikaların uygulanması.

✅ Akıllı Tarım Uygulamalarının Benimsenmesi

• Dijital Teknolojilerin Kullanımı: Sensörler, drone'lar ve uydu görüntüleri gibi teknolojiler kullanılarak tarımsal üretim süreçlerinin izlenmesi ve optimize edilmesi.
• Hassas Tarım Tekniklerinin Uygulanması: Toprak ve bitki ihtiyaçlarına göre gübreleme ve ilaçlama yaparak girdi maliyetlerinin azaltılması ve çevresel etkinin en aza indirilmesi.
• Veri Analitiği ve Yapay Zeka: Tarımsal verilerin toplanması, analizi ve yapay zeka algoritmaları ile işlenerek, daha verimli ve sürdürülebilir üretim modellerinin geliştirilmesi.

✅ Örtü Altı Tarımın Geliştirilmesi ve Modernizasyonu

• İklim Kontrollü Seralar: Dış ortam koşullarından bağımsız, iklim kontrollü modern seraların yaygınlaştırılması, ekstrem hava koşullarının etkisinin azaltılması.
• Yenilenebilir Enerji Kullanımı: Seralarda ısıtma ve soğutma için güneş ve jeotermal gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının teşvik edilmesi.
• Otomasyon ve Robotik Sistemler: Örtü altı tarımda iş gücü ihtiyacını azaltan ve verimliliği artıran otomasyon ve robotik sistemlerin kullanımının yaygınlaştırılması.

✅ Organik Tarım ve İyi Tarım Uygulamalarının Yaygınlaştırılması

• Kimyasal Girdi Kullanımının Azaltılması: Kimyasal gübre ve pestisit kullanımının azaltılarak, organik tarım ve iyi tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması.
• Biyolojik Mücadele Yöntemlerinin Teşvik Edilmesi: Zararlı ve hastalıklarla mücadelede biyolojik yöntemlerin kullanımının teşvik edilmesi.
• Sertifikasyon ve İzlenebilirlik: Organik ve iyi tarım uygulamaları ile üretilen ürünlerin sertifikalandırılması ve izlenebilirliğinin sağlanması.

Antalya, tarımsal üretim açısından Türkiye'nin en önemli illerinden biridir. Sebze, meyve, örtü altı tarım ve süs bitkileri üretimindeki lider konumu, Antalya'yı sadece Türkiye için değil, uluslararası pazarlar için de önemli bir aktör haline getirmektedir.

Ancak, iklim değişikliğinin olumsuz etkileri, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve pazarlama gibi konularda çözülmesi gereken sorunlar bulunmaktadır.

1. İklim Değişikliğine Uyum

İklim değişikliğine karşı dayanıklı tarım uygulamalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması. Kuraklığa dayanıklı çeşitlerin kullanımı, su tasarruflu sulama sistemlerinin uygulanması ve toprak sağlığının iyileştirilmesi gibi önlemlerin alınması.

2. Su Kaynaklarının Sürdürülebilir Yönetimi

Su kaynaklarının etkin ve verimli bir şekilde kullanılması için stratejiler geliştirilmesi. Yağmur suyu hasadı, gri suyun geri kazanımı ve akıllı sulama sistemleri gibi teknolojilerin kullanımının teşvik edilmesi.

3. Örtü Altı Tarımın Geliştirilmesi

Örtü altı tarımda teknoloji kullanımının artırılması, otomasyon ve dijital tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması.

4. Ürün Çeşitliliğinin Artırılması

Katma değeri yüksek, pazar talebi olan yeni ürünlere yönelmek. Özellikle tropikal ve subtropikal meyve üretiminin artırılması.

5. Markalaşma ve Pazarlama

Antalya'nın tarımsal ürünlerinin markalaşması ve coğrafi işaretleme çalışmalarına hız verilmesi. Yurt içi ve yurt dışı pazarlarda tanıtım faaliyetlerinin artırılması.

6. Eğitim ve Araştırma

Çiftçilere yönelik eğitim programlarının düzenlenmesi, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine daha fazla kaynak ayrılması.

7. Tarım Turizminin Geliştirilmesi

Tarımsal üretimin turizm ile entegre edilmesi, tarım turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi.

8. Stratejik Ürün Planlaması

Antalya'da tarımsal üretim planlaması yapılırken, sadece kısa vadeli ekonomik getiriler değil, uzun vadeli gıda güvenliği de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bağlamda, tahıl ve yem bitkileri üretiminin belirli bir seviyede tutulması için stratejik planlamalar yapılmalıdır.

9. Alternatif Yem Kaynakları

Hayvancılık sektörünün yem ihtiyacını karşılamak için alternatif yem kaynakları araştırılmalı ve kullanımı teşvik edilmelidir. Örneğin, tarımsal atıkların ve gıda endüstrisi yan ürünlerinin yem olarak değerlendirilmesi için çalışmalar yapılmalıdır.

10. Hayvancılığın Desteklenmesi

Yem maliyetlerindeki artışın hayvancılık sektörünü olumsuz etkilemesini önlemek için, üreticilere yönelik destekleme mekanizmaları geliştirilmelidir.

5.1. Antalya Tarımının Geleceğine Yönelik Stratejiler

Antalya'nın tarımsal potansiyelini korumak ve geliştirmek için, iklim değişikliğinin etkilerini dikkate alan, sürdürülebilir ve yenilikçi bir yaklaşıma ihtiyaç vardır.

Politika ve Mevzuat Düzenlemeleri

İklim değişikliğine uyum ve sürdürülebilir tarımı teşvik eden politika ve mevzuat düzenlemeleri yapılmalıdır. Su fiyatlandırma politikaları gözden geçirilerek, suyun tasarruflu kullanımını teşvik eden bir yapı oluşturulmalıdır.

İzleme ve Değerlendirme

Uygulanan stratejilerin etkinliğini izlemek ve değerlendirmek için düzenli olarak veri toplanmalı ve analiz edilmelidir. Bu sayede, gerekli düzeltmeler ve iyileştirmeler zamanında yapılabilir.

5.2. Son Söz

• 📖 Aksoy, U., Acarsoy, E., & Hepaksoy, S. (2005). Antalya Yöresinde Bazı Subtropik Meyve Türlerinin Yetiştiriciliği. Derim, 22(2), 34-49.
• 📖 BAİB (2024). Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği 2023 Yılı İhracat Raporu. [Erişim tarihi: 21 Kasım 2023].
• 📖 Gül, A., Eroğul, D., & Ongun, A. R. (2018). Örtüaltı Sebze Yetiştiriciliğinde İyi Tarım Uygulamaları ve Yaygınlaştırılması Olanakları: Antalya İli Örneği. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 31(1), 1-8.
• 📖 IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
• 📖 Özçelik, A., Kılıç, N., & Yılmaz, C. (2010). Antalya İlinde Örtüaltı Tarımının Yapısal Özellikleri ve Geliştirme Olanakları. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 16(3), 185-193.
• 📖 Sayın, C., Mencet, M. N., & Özkan, B. (2015). Türkiye'de Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 32(1), 69-80.
• 📖 TÜİK (2023). Türkiye İstatistik Kurumu Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı. [Erişim tarihi: 20 Kasım 2023].
• 📖 Türkeş, M. (2012). İklim Değişikliği, Kuraklık ve Çölleşme. TMMOB İklim Değişikliği ve Türkiye Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 11-32.