"Kendinizi Tanıyın ve Davranışlarınızı Kontrol Edin" Kitabı

Düşüncelerimizde dolaşanları, kendimizden veya başkalarından gelen sözleri ve eylemleri idrak etmemizin dört ana aşamada gerçekleştiğini fark ederiz. Her aşamanın sınırları, şu can alıcı sorunun cevabıyla belirlenir: Ruhun derinliklerinde neler olup bittiğini kim biliyor?

Yol arkadaşımız, hayat yolunda birlikte yürüdüğümüz kişi, bizimle olan davranışımızı fark ettiğinde, biz bu davranışın farkında değilsek, o zaman bizim iç dünyamızda neler olup bittiğini bilen odur.

Başkalarının bilmemesi gereken ve gizli kalması gereken bir davranışımızı bildiğimizde, düşünce dünyamızda neler olup bittiğini ve kalbimizde nelerin çarptığını bilen biziz.

Biz ve diğeri, bizden kaynaklanan bir davranışı idrak etmede ortak olduğumuzda, davranışlarımızın denizinde neler olup bittiğini ve eylemlerimizden neyin doğduğunu birlikte idrak ederiz.

Son aşamada ise, hem benim hem de diğerinin bilmediği, gizli kalmış duygu ve motivasyonlar yer alır.

Bu dört aşama, insan ruhunun derinliklerine inen ve sırlarını eşsiz bir dehayla ortaya koyan iki büyük psikolog "Joseph Luft" ve "Harrington Ingham"'ın adını taşıyan "Johari Penceresi" olarak adlandırılır.

Peki, benliğinin derinliklerine dalıp ruhunun gizli kalmış yönlerini keşfetmeye hazır mısın?

"Nice gözler vardır ki kendi güzelliğini görmez, nice kulaklar vardır ki kendi ahenksizliğini duymaz." Ne çok davranışımız ve sözümüz vardır ki, başkaları üzerindeki etkisini fark etmeyiz.

İşte bu, davranışlarımızdaki "kör alan" dır. Başkalarının açıkça gördüğü, ama bizim idrak alanımızın dışında kalan, dolayısıyla göremediğimiz ve inceliklerini fark edemediğimiz bir bilmecedir.

Kızdığımızda veya alay ettiğimizde yüz ifadelerimiz, sert veya alaycı konuştuğumuzda ses tonumuz, birini görmezden geldiğimizde veya ona karşı kibirli davrandığımızda beden dilimiz, hepsi de çevremizdekiler tarafından kolayca okunan ve anlamları açıkça idrak edilen sessiz mesajlardır. Ama biz bunların farkında olmayız.

Peki, ne yapmalıyız?

Cehaletimizin perdesini nasıl kaldırabiliriz? "Hiçbiriniz kendisi için istediğini (mü’min) kardeşi için istemedikçe (gerçek) iman etmiş olamaz." (Buhari, İman, 7) Öyleyse kalplerimizi nasihatlere açalım, çevremizdekilerin sözlerine dikkat kesilelim ve onlardan samimiyet ve tevazu ile kusurlarımızı bize göstermelerini isteyelim. 

Hz. Ömer'in (r.a.) şu sözünü hatırlayalım: "Bana kusurlarımı gösterene Allah rahmet eylesin." Hz. Ömer (r.a.)

Öyleyse "kör alanı" değişim ve gelişim için bir fırsata dönüştürelim, kendimizi arındırmak ve davranışlarımızı güzelleştirmek için çaba gösterelim ki, huzurlu bir hayat yaşayalım, sağlam ilişkiler kuralım.

"Nice güzel maskeler vardır ki, ardında hasta bir kalp gizler." Hayatımızda ne çok maske takarız, gerçek duygularımızı gizler, fikirlerimizi örteriz başkalarının yargılamalarından korktuğumuz veya incinmekten, hayal kırıklığına uğramaktan çekindiğimiz için.

İşte bu, davranışlarımızdaki "maske alanı" dır. Kalbimizin derinliklerine sakladığımız ve çevremizdekilerin gözlerinden gizlemeye çalıştığımız, sadece bizim bildiğimiz ve başkasının vakıf olmadığı bir sırdır.

Mutluluk ve neşe maskesi takarız, oysa hüzün kalbimizi kemirir. Güç ve metanet gösteririz, oysa korku ruhumuzu esir almıştır. Anlama ve bilme iddiasında bulunuruz, oysa cehalet aklımızı esir almıştır.

Maskenin Faydaları ve Zararları

Kendi ellerimizle ürettiğimiz bu maskeler, bazen kendimizi başkalarının vereceği zararlardan korumak veya sorunlardan ve anlaşmazlıklardan kaçınmak için gerekli olabilir.

Bazı durumlarda, özellikle iş ortamında, güvenmediğimiz veya tepkilerinden korktuğumuz kişilere karşı gerçek duygularımızı gizlemek zorunda kalabiliriz. Ayrıca maske, duygularımızı kontrol etmemize ve daha sonra pişman olabileceğimiz şekilde davranmamıza engel olabilir.

Ancak, asıl soru şudur: Her zaman maskeye mi güvenmeliyiz? Tüm hayatımızı sahte bir örtünün arkasına saklanarak mı geçirmeliyiz? Yalan ve aldatma üzerine kurulu bir ilişkinin hayrı olmaz.

Öyleyse sahte maskelerimizden kurtulalım, kendimize ve çevremizdekilere karşı dürüst olalım ki, huzurlu bir hayat yaşayalım, gerçek ilişkiler kuralım, Allah'ın rızasını ve kendi iç huzurumuzu kazanalım.

"Her bilenin üstünde bir bilen vardır." (Yusuf Suresi, 76) Kendimiz hakkında ne kadar az şey biliyoruz ve benliğimizin sırlarından ne kadarı bize gizli!

İşte bu, davranışlarımızdaki "bilinmeyen alan" dır. Derin bir deniz, kıyısı olmayan, karanlık bir labirent, girişi ve çıkışı belirsiz, içimizde saklı, davranışlarımızı kontrol eden, biz farkında olmadan ve idrak etmeden.

Bu alan, kişiliğimizin ne bizim ne de başkalarının farkında olmadığı gizli yönlerini temsil eder.

Bu Gizemli Dünya Neleri İçerir?

• Uzak çocukluk anıları: Zamanın unutturduğu, ama davranışlarımızı farkında olmadan etkilemeye devam eden olaylar.
• Gizli potansiyel: Henüz keşfetmediğimiz yetenekler ve becerilerden oluşan gömülü hazineler.
• İçsel motivasyonlar: Kararlarımızı ve eylemlerimizi yönlendiren, kaynağını bilmediğimiz gizli itici güçler.
• Fark Edilmeyen Yetenekler: Henüz kullanmadığımız beceriler ve yetenekler. Sahip olduğumuz ama varlığından bile haberdar olmadığımız araçlar.

Bilinmeyen alanın sabit olmadığını, hayat tecrübelerimize, başkalarına ne kadar açık olduğumuza ve kendimizi keşfetmeye ne kadar istekli olduğumuza bağlı olarak sürekli değiştiğini bilmek önemlidir.

Bilinmeyen Alanı Anlamanın Önemi

• Öz-farkındalığın geliştirilmesi: Gizli yönlerimizi anlamak, güçlü ve zayıf yönlerimizi bilmemize yardımcı olur.
• Gizli potansiyelimizi keşfetmek: Bilinmeyen alanı keşfetmek, yeni yetenekleri keşfetmemize yardımcı olabilir.
• Zorlukların üstesinden gelmek: İçsel motivasyonlarımızı anlamak, engellerin üstesinden gelmemizi sağlar.
• İletişimi geliştirmek: Bilinmeyen alanı anlamak, empati ve anlayışı artırarak başkalarıyla ilişkilerimizi geliştirmemize yardımcı olur.

Bilinmeyen alan başlangıçta korkutucu görünse de, onu keşfetmek, kendini keşfetme ve kişisel gelişime doğru heyecan verici bir yolculuktur.

"Allah bilir, siz bilmezsiniz." (Bakara Suresi, 216)

"İyilik ve takva (Allah’ın yasaklarından sakınma) üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerine yardımlaşmayın." (Maide Suresi, 2) İyilikte yardımlaşmak ne güzeldir, açıklık ve dürüstlüğün çevremizdekilerle ilişkilerimizin temeli olması ne harikadır!

İşte bu, Johari Penceresi'ndeki "açık alan" dır. Bizim ve başkaları arasında, açıklık ve samimiyet üzerine kurulu, fikir ve duygu alışverişinin şeffaflık ve dürüstlükle yapıldığı ortak bir alanı temsil eder.

Burası, yapmacık ve zorlama olmadan, kendimiz olduğumuz, fikirlerimizi özgürce ifade ettiğimiz, sevinçlerimizi ve üzüntülerimizi korkusuzca ve tereddütsüzce paylaştığımız yerdir.

Açık alanın genişliği arttıkça, ilişkiler derinleşir ve gelişir, daha güçlü ve sağlam hale gelir.

Bu Verimli Alanı Nasıl Genişletiriz?

• Kendimizi ifade etmede dürüst ve cesur olmalıyız: Gerçek duygularımızı açıklamaktan korkmamalı, fikirlerimizi açık ve net bir şekilde ifade etmekten çekinmemeliyiz.
• Başkalarının söylediklerini dikkatle ve anlayışla dinlemeliyiz: Kendilerini ifade etmeleri için onlara yeterli alan tanımalı, bakış açılarını anlamaya çalışmalıyız.
• Karşılıklı güven inşa etmeliyiz: Bunu, verdiğimiz sözleri tutarak, sırları koruyarak ve zor zamanlarda başkalarının yanında olarak yapabiliriz.
• Farklılıkları kabul etmeli ve onlara saygı göstermeliyiz: Herkesin her konuda bizimle aynı fikirde olmasını beklememeliyiz, aksine farklı bakış açılarına saygı göstermeliyiz.

Evlilik ilişkilerinde sakin diyalog; iş ortamında işbirliği ve etkin iletişim; arkadaşlık ilişkilerinde güven ve sadakat, açık alanın en güzel örnekleridir.