"Kendinizi Tanıyın ve Davranışlarınızı Kontrol Edin" Kitabı

Ruhun derinliklerine dalmak, benliği anlamanın ve başkalarının gizemlerini çözmenin anahtarıdır. Kalbimizin gizli köşelerini görmemize, davranışlarımızı anlamamıza ve hem kendi davranışlarımızın hem de etrafımızdakilerin davranışlarının gizemlerini çözmemize yardımcı olur. Böylece onlarla bilgelik ve anlayışla etkileşim kurarız.

Şefkatli anne ve zeki eğitimci, çocukların yaramazlıklarında ve haylazlıklarında isyan ve itaatsizlikten ziyade sevgi ve şefkat için gizli bir çağrı ve dikkat çekme çabası görürler. Bu bilgi onların yolunu aydınlatır ve çocuklarının davranışlarını anlamalarına rehberlik eder.

İş bitmiyor; dürtü bilgisi insan davranışlarını tahmin etmemize, onu iyilik ve doğruluk limanlarına yönlendirmemize ve sapkınlık tehlikelerinden korumamıza olanak tanır. Ruhun gizli yönlerini ve gizli dürtülerini bilerek, davranışı bireyin ve toplumun iyiliğine yönlendirebiliriz.

Dürtülerin Kaynağı

Peki, bu dürtüler nereden kaynaklanıyor? Dürtüler ihtiyaçtan doğar ve onun kucağında büyürler. Canlı bir varlık bir şeye muhtaç olduğunu hissettiğinde, içinde onu bu ihtiyacı karşılamaya ve iç dengeyi sağlamaya iten itici bir güç, harekete geçirici bir enerji uyanır.

Maslow teorisi, insan dürtülerini açıklayan ve ruhun yollarını ortaya koyan en önemli teorilerden biridir. Maslow, insan dürtülerinin beş ihtiyaç seviyesinden oluşan aşamalı bir model aracılığıyla görülebileceğine inanıyor:

1. 1. Fizyolojik İhtiyaçlar (Temel): Açlık, susuzluk ve uyku gibi hayatta kalma için vazgeçilmez olan temel, içgüdüsel dürtüler. İnsan, bunları tatmin edene kadar daha yüksek şeyleri düşünmez.

   Peygamber Efendimiz (s.a.v.): "Biz acıkmadan yemeyen, yediğimizde de doymayan bir toplumuz." Hadis-i Şerif

2. 2. Güvenlik İhtiyacı: Fizyolojik ihtiyaçlar karşılandıktan sonra, barınakta, işte ve inançta emniyet ihtiyacı. Geleceği güvence altına almaya çalışır.

   Peygamber Efendimiz (s.a.v.): "Kim güven içinde, bedeni sağlıklı ve günlük yiyeceği yanında olarak sabahlarsa, sanki bütün dünya ona verilmiş gibidir." Hadis-i Şerif

3. 3. Sevgi ve Aidiyet İhtiyacı: Sosyal kabul görme çabası. Topluma, ailesine ve arkadaşlarına ait olma arzusu.
4. 4. Saygı ve Takdir İhtiyacı: Sadece kabul edilmekle yetinmeyip, eylemleri, sözleri ve başarıları ile saygı ve takdir görme çabası.
5. 5. Kendini Gerçekleştirme (Zirve): Piramidin zirvesi. İnsan varlığını kanıtlamaya, arzularını gerçekleştirmeye, yetenek ve becerilerini sergilemeye çalışır.

İhtiyaç, Dürtü ve Davranış Arasındaki Bağ

İhtiyaç (eksiklik hissi) doğar doğmaz, onun rahminden dürtü (ihtiyacı giderme itici gücü) doğar. Ancak bu dürtülerin davranışa dönüşme şekli, insanın iç filtresi tarafından belirlenir.

Bu dönüm noktasında, insanın değerler sistemi canlı ve bütünleşikse, hırsızlık veya rüşvet gibi ahlaka dokunan her türlü olumsuz dürtüyü reddeder ve sadece çalışma, evlilik gibi olumlu dürtülerin somut bir davranışa dönüşmesine izin verir.

Ancak, değerler sistemi zayıfsa, olumsuz dürtüler yolu açık ve kolay bir şekilde bulur ve kınanacak bir eyleme dönüşür. Bu nedenle, kendimizi ve çocuklarımızı asil değerler üzerine eğitmeye, ruhlarımızı övgüye değer ahlakla beslemeye özen gösterelim.

İmam Ali (r.a.)'den: "Ahirete götürülecek en kötü azık, kullara zulmetmektir." İmam Ali (r.a.)

Unutmayalım ki, insan onurlu bir varlıktır. Allah ona akıl ve irade vermiş, iyilik ve kötülük arasında ayrım yapma yeteneği bahşetmiştir.

Öyleyse, hidayete erenlerden olalım, kendimizi iyiliğin feneri ve erdemin meşalesi yapalım ve her zaman ihtiyaçlarımızı meşru yollarla karşılamaya çalışalım, dinimizin öğretilerinden ilham alarak geleceğimizi değerler ve ahlak temelleri üzerine inşa edelim.

Allah'a inanın, zira Allah'a güvenen zengin olur, O'na tevekkül eden yeterli olur, O'ndan korkanın korkusu azalır ve O'nu tanıyanın bilgisi tamamlanır.